دەستپێک / بابەت / سه‌گی به‌ره‌ڵڵا

سه‌گی به‌ره‌ڵڵا

 Sag

         چه‌ند دووكانێكی نانه‌وایی ،قه‌سابی ، ورده‌واڵه‌ فرۆشی ، دوو قاوه‌خانه‌ و سه‌رتاشخانه‌یه‌ك كه‌ هه‌موویان به‌ مه‌به‌ستی به‌ربه‌ستی برسیایه‌تی و دابینكردنی پێداویستیه‌ هه‌ره‌ سه‌ره‌تاییه‌كانی ژیان داندرابوون ، مه‌یدانی وه‌رامینیان پێك ده‌هێنا . مه‌یدان و مرۆڤه‌كانی دانشتووی‌ له‌ ژێر تیرێژی‌ به‌ تینی خۆردا نیوه‌سووتاو ، نیوه‌برژاو ، ئاره‌زووی‌ هاتنی یه‌كه‌م سروه‌ی‌ ئێواره‌ و نسێشۆڕانی شه‌ویان ده‌كرد . مرۆڤه‌كان ، دووكانه‌كان ، داره‌كان و بوونه‌وه‌ره‌كان ، له‌ كار و له‌ جووڵه‌ كه‌وتبوون . هه‌وایه‌كی گه‌رم به‌ سه‌ریانه‌وه‌ قورسایی ده‌كرد و گه‌رد و غوبارێكی نه‌رم به‌ به‌ر‌ ئاسمانی شینه‌وه‌ پێڵی ده‌دا،كه‌ به‌ هۆی‌ هاتووچۆی‌ ترومبێلانه‌وه‌ هه‌روا ده‌هات وتۆختری‌ ده‌نواند .

        له‌ لایه‌كی مه‌یدانه‌كه‌ پیره‌دارچنارێكی لێ بووكه‌ ناوه‌كه‌ی‌ كلۆر و وه‌ریبوو ، به‌ڵام به‌وپه‌ڕی‌ بێ شه‌رمییه‌وه‌ لق و پۆ قرچۆك و خێسه‌كانی پان راهێشتبوون و له‌ سێبه‌ری‌ گه‌ڵا تۆزاویه‌كانیدا سه‌كۆیه‌كی پان و به‌رینیان چێ كردبوو كه‌ دوو كوریژگه‌ له‌و شوێنه‌ به‌ده‌م هه‌را و نزاوه‌ ، شیربرنج و تۆوكووله‌كه‌یان ده‌فرۆشت .ئاوێكی قوڕاوی‌ خه‌ست به‌ جۆگه‌له‌ی‌ به‌رده‌رگای‌ قاوه‌خانه‌كه‌دا ، به‌ دژواری‌ تێوه‌ ده‌كشا و ده‌ڕۆیشت‌ .

        تاکه‌ بینای‌ سه‌رنج راكێشی گۆڕه‌پان كۆشكی ناوداری‌ وه‌رامین بوو كه‌ نیوه‌ی‌ قه‌باره‌ی‌ قولله‌ ئاسا و‌ درزبردووی‌ له‌ گه‌ڵ قووچه‌كه‌ی‌ سه‌ره‌وو‌یدا ده‌بیندرا .

        ئه‌و چۆله‌كانه‌ی‌ له‌ كه‌لینی‌ خشته‌ شكاوه‌كانیدا هێلانه‌یان چێ کردبوو ، له‌ گه‌رمان له‌ جریوه‌ كه‌وتبوون و وه‌نه‌وزیان ده‌دا . ته‌نیا قرووسكه‌ی‌ سه‌گێك ناو به‌ ناو بێده‌نگی ئه‌و ناوه‌ی‌ ده‌شكاند .

        ئه‌ویش سه‌گێكی ئیسكاتله‌ندی‌ لمبۆز بۆر و لاق خاڵاوی بوو كه‌ ، ده‌تگووت به‌ ناو جڵیتاودا هه‌ڵاتووه‌ و ئه‌و خاڵانه‌ی وێ هه‌ڵپڕژاون . گوێ‌ قوت ، كلك كوڵكن ، موو لوول و دژوێن و جووته‌ چاوێكی وریای‌ مرۆڤ ئاسا‌ له‌ بیچمی كوڵكنیدا ده‌دره‌وشانه‌وه‌ . له‌ ناخی چاوه‌كانیدا رووحێكی ئینسانی ده‌بیندرا . له‌ نیوه‌شه‌وێكدا كه‌ باڵی به‌ سه‌ر ژیانیدا كێشابوو شتێكی بێ كۆتایی له‌ چاوه‌كانیدا پێڵی ده‌دا‌ و هه‌ڵگری‌ په‌یامێك بوو كه‌ په‌ی‌ پێ نه‌ده‌بردرا و له‌ودیو پێڵوی‌ چاوه‌كانیدا قه‌تیس مابوو . ئه‌و شته‌ نه‌ رۆشنایی و نه‌ ره‌نگ بوو ، به‌ڵكوو شتێكی به‌ دوور له‌ باوه‌ڕ و وه‌ك ئه‌و شته‌ی‌ له‌ چاوه‌كانی مامزێكی زامداردا ده‌بیندرێت‌ ، وابوو .

        نه‌ ته‌نیا وێچوونێكی ساكار له‌ نێوان چاوه‌كانی ئه‌و و مرۆڤدا هه‌ست پێده‌كرا ، به‌ڵكوو ته‌واو لێك ده‌كاڵانه‌وه‌ . جووته‌ چاوێكی كاڵی پڕ له‌ ده‌رد و ئۆف و چاوه‌ڕوانی كه‌ ته‌نیا له‌ روخساری‌ سه‌گێكی سه‌رگه‌رداندا ره‌نگه‌ به‌دی‌ بكرێت . به‌ڵام وا دیار بوو كه‌س هه‌ستی به‌ لێڕوانینه‌ پڕ له‌ ده‌رد و چاوه‌ڕوانیه‌كانی نه‌ده‌كرد و تێی نه‌ده‌گه‌یشتن !  له‌ به‌ر ده‌رگای‌ نانه‌واخانه‌ به‌رده‌ستی وه‌ستا لێی ده‌دا ، له‌ پێش ده‌رگای‌ قه‌سابخانه‌ شاگرد‌ به‌ردی‌ تێده‌گرت ، ئه‌گه‌ریش په‌نای‌ بۆ سێبه‌ری‌ تروومبێلێك ده‌برد ، شه‌پی به‌ ته‌وژمی كه‌وشه‌ بزماررێژه‌كه‌ی‌ شۆفێر میوانداری‌ ده‌كرد و‌‌كاتێك‌ به‌ تێكڕایی له‌ ئازاردانی ماندوو  ده‌بوون، منداڵه‌ شیربرنج فرۆشه‌كه‌ له‌زه‌تێكی تایبه‌تی له‌ ئازاردانی ده‌چێشت. له‌ هه‌مبه‌ر هه‌ر ناڵه‌یه‌كدا كه‌ لێی هه‌ڵده‌ستا، خڕكه‌ به‌ردێكی خۆش له‌ مستی وه‌سێبه‌ندان ده‌كه‌وت و ده‌نگی قاقای‌ منداڵه‌كه‌ ڕه‌سه‌رووی‌ ناڵه‌ی‌ ئه‌و‌ ده‌كه‌وت و ده‌یگووت :  (به‌د مه‌سه‌ب ساحێب !). وه‌كوو بڵێی هه‌موو له‌ گه‌ڵیدا هاوده‌ست بوون و به‌ ناڕوا و له‌ ژێره‌وه‌ هانیان ده‌دا و بۆی‌ ده‌تریقانه‌وه‌ . هه‌موو له‌ به‌ر ره‌زای‌ خودا لێیان ده‌دا و به‌ لاشیانه‌وه‌ زۆر ئاسایی بوو سه‌گێكی له‌ روانگه‌ی‌ مه‌زهه‌به‌وه‌ گڵاو و‌ حه‌فتا گیان به‌ خێراخۆ بنووزێننه‌وه‌ .

        له‌ ئه‌نجامدا كوڕه‌ شیربرنج فرۆشه‌كه‌ به‌ راده‌یه‌ك راودووی‌ نا كه‌ به‌شدار به‌ ناچار به‌ره‌و كۆڵانێك كه‌ رووه‌و قه‌ڵا ده‌چوو  رای‌ كرد و برسی و هیلاك خۆی‌ به‌ گه‌رووی ده‌راوێك داكرد . سه‌ری‌ وه‌سه‌ر هه‌ر دوو ده‌ستی كرد، زمانی ده‌ركێشا، له‌ حاڵه‌تێكی نیوه‌ نووستوو و نیوه‌ هه‌ستاو دا، له‌ سه‌وزه‌زاره‌كه‌ی‌ به‌ر ده‌میه‌وه‌ راما كه‌ هه‌ر شه‌پۆلی ده‌دا. جه‌سته‌ی‌ ماندوو بوو، مێشكی دێشا. له‌ هه‌وای‌ فێنكی ده‌رواوه‌كه‌ دا ئاسووده‌ییه‌كی تایبه‌تی سه‌رتاپای‌ له‌شی داگرت. بۆنه‌ جیاجیاكانی سه‌وزه‌ سیسه‌كان، لینگه‌ پێڵاوه‌ كۆنێكی شه‌گرتوو، بۆنی شتوومه‌كه‌ مردار و گیانله‌به‌ره‌كان له‌ كه‌پۆیدا یادگاره‌ دوور و له‌بیرنه‌چووه‌كانی ورووژانده‌وه‌. هه‌ر جاره‌ی‌ له‌ سه‌وزه‌زاره‌كه‌‌ راده‌ما، مه‌یلی له‌ خواوه‌ی‌ ده‌بزووت و بیره‌وه‌ریه‌كانی رابردووی‌ له‌ مێشكیدا شتڵ ده‌بوونه‌وه‌. به‌ڵام ئه‌م جاره‌یان به‌ راده‌یه‌ك ئه‌و هه‌سته‌ی‌ به‌ تین بوو، ده‌تگووت له‌ بنانگوێیه‌وه‌ ده‌نگێك هانی هه‌ستان و بازیلكانی ده‌دات. به‌ دڵ ئاره‌زووی‌ ده‌كرد به‌ ناو ئه‌و سه‌وزه‌زاره‌‌دا هه‌ڵێت و گاڵتۆكان بكات. ئه‌و هه‌سته‌ی‌ به‌ میرات بۆ مابوو، ئاخر هه‌موو ئاژدادی‌ له‌ ئیسكاتله‌ند له‌ ناو سه‌وزه‌زاره‌كاندا به‌ سه‌ربه‌ستی راهێنرابوون. به‌ڵام به‌ راده‌یه‌ك هیلاك بوو كه‌ بزوتنی بۆ نه‌ده‌كرا. هه‌ستێكی به‌ ئێشی ئاوێته‌ به‌ كه‌نه‌فتی و كه‌له‌لایی به‌ مل داهات.كۆمه‌ڵه‌ هه‌ستێكی له‌ بیركراو و لێ ون بووی‌ هه‌موو لێ هارووژانه‌وه‌. پێشتر ئه‌و به‌ستراوه‌تر و پێداویستی جۆراوجۆری‌ پتر بوون. به‌ ئه‌ركی خۆی‌ ده‌زانی له‌ گه‌ڵ ده‌نگی خاوه‌نه‌كه‌یدا ئاماده‌ بێت، كه‌سی بێگانه‌ یان سه‌گی لاوه‌كی له‌ ده‌رماڵی خاوه‌نه‌كه‌ی‌ بتارێنێ، له‌ گه‌ڵ منداڵی خاوه‌نه‌كه‌یدا یاری‌ بكات، له‌ گه‌ڵ كه‌سانی ناسیاو دا چۆن بجووڵێته‌وه‌، هه‌ڵسوكه‌وتی له‌ گه‌ڵ غه‌ریباندا چۆن بێت، له‌ كاتی دیاریكراو دا خواردن بخوات، له‌ كاتی خۆیدا چاوه‌ڕوانی لاواندنه‌وه‌ بكات. به‌ڵام ئێستا ته‌واوی‌ ئه‌و گرێبه‌ستانه‌ی‌ له‌ ستۆ داڕندرابوون.

        هه‌موو هه‌ست و هۆشی له‌وه‌ دا کورت‌ ببۆوه‌ كه‌ به‌ ترس و له‌رزه‌وه‌ له‌ سه‌ر زبیل، پاروه‌ خۆراكێك بدۆزێته‌وه‌ و پاشماوه‌ی‌ تری‌ رۆژ، تێی هه‌ڵدرێت و بنووزێته‌وه‌ – ئه‌وه‌ ته‌نیا رێگای‌ له‌ خۆپرسینه‌وه‌ی‌ بوو – پێشتر ئه‌و به‌ وره‌، بێ باك، خاوێن و وریا بوو. به‌ڵام ئێستا بێ وره‌ و ترسنۆك ببوو، هه‌ر هه‌ستێکی له‌ په‌نا هاتبایه‌، یان له‌ ته‌نیشتیه‌وه‌ شتێک جوڵابایه‌، راده‌چڵه‌كی. ته‌نانه‌ت له‌ ده‌نگی خۆی ده‌ترسا. له‌ سه‌ر یه‌ك خووی‌ به‌ پیسیه‌تی و زبیله‌وه‌ گرتبوو، له‌شی ده‌خورا، نه‌یده‌توانی راوه‌كێچی جه‌سته‌ی‌ بكات، یان خۆی‌ بلێسێته‌وه‌. وه‌ك به‌شێك له‌ خشت و خۆڵ هه‌ستی به‌ خۆی‌ ده‌کرد و شتێكی تێدا مردبوو، دامركابوو .

        له‌ رۆژێكه‌وه‌ له‌و دۆژه دژه‌‌ كه‌وتبوو، دوو زستان تێده‌په‌ڕی‌ كه‌ تاقه‌ ژه‌مێكی تێر نه‌خواردبوو، ئاسووده‌ نه‌خه‌وتبوو، هه‌وا و هه‌وه‌سی خنكێندرابوو، تاقه‌ كه‌سێك هه‌ڵنه‌كه‌وتبوو ده‌ستی بلاوێنی به‌ سه‌ری دابێنێت، تاقه‌ كه‌سێك له‌ چاوه‌كانیه‌وه‌ رانه‌مابوو، ئه‌گه‌رچی مرۆڤه‌كانی ئێره‌ له‌ رواڵه‌تدا له‌ خاوه‌نه‌كه‌ی‌ ده‌چوون، به‌ڵام وا دیار بوو كه‌ هه‌ست و ره‌وشت و كرداری‌ خاوه‌نه‌كه‌ی‌ له‌ گه‌ڵ ئه‌واندا زه‌وی‌ تا ئاسمان لێك دوور بوو،ده‌تگوت ئه‌و كه‌سانه‌ی‌ كه‌ پێشتر له‌ گه‌ڵیان ده‌ژیا، له‌ دونیای‌ ئه‌و نزیكتر بوون. زۆرتر هه‌ستیان به‌ هه‌ست و ئازاره‌كانی ده‌كرد و باشتر ده‌یانپاراست.

        له‌ كۆی‌ ئه‌و بۆنانه‌ی‌ به‌ به‌ر لووتیدا ده‌هاتن، بۆنێك كه‌ پتر له‌ هه‌موویان سه‌ری‌ له‌ گێژه‌وه‌ دێنا، بۆنی شیر برینجی پێش كوریژگه‌كه‌ بوو – ئه‌و رووناوه‌ سپیه‌ی‌ كه‌ تا ئه‌و راده‌یه‌ وه‌ك شیری‌ دایكی ده‌چوو و بیره‌وه‌ریه‌كانی منداڵی له‌ مێشكیدا ده‌ژیانده‌وه‌ – له‌ پڕ حاڵه‌تێكی كه‌له‌لایی به‌ مل داهات. وه‌بیری‌ هاته‌وه‌ كاتێك كه‌ منداڵ بوو و له‌ مه‌مكی دایكی ئه‌و گه‌رماوه‌ خۆراكیه‌ی‌ ده‌مژی‌ و ئه‌ویش به‌و زمانه‌ نه‌رم و به‌ هێزه‌ی‌ جه‌سته‌ی‌ ده‌لسته‌وه‌ و خاوێنی ده‌كرده‌وه‌. ئه‌و بۆنه‌ خۆشه‌ی‌ له‌ ئامێزی‌ دایك و له‌ پاڵ وه‌پاڵی برایه‌كه‌یدا ده‌یكرد،  بۆنی توند و گرانی دایكی و شیره‌كه‌ی‌ له‌ كه‌پۆیدا ژیانه‌وه‌. هه‌ر كه‌ شیرمه‌ست ده‌بوو، به‌ده‌نی گه‌رم داده‌هات و ئاسووده‌ ده‌بوو و گه‌رماییه‌كی ره‌وان له‌ ته‌واوی‌ ره‌گ و ده‌ماره‌كانی جه‌سته‌ی‌ ده‌گه‌ڕا، سه‌ری‌ قورسی له‌ مه‌مكی دایكی ده‌بۆوه‌ و خه‌وێكی گرانی ئاوێته‌ به‌ دنیایه‌ك ته‌زووی‌ شادی‌ له‌ سه‌رتاپای‌ جه‌سته‌یدا هه‌ست پێ ده‌كرد، چ له‌زه‌تێكی به‌ له‌زه‌تتر له‌وه‌ ده‌ست ده‌دات كه‌ ده‌سته‌كانی بێ ده‌سته‌ڵات مه‌مكی دایكیان ده‌گوشی و بێ  زه‌حمه‌ت وهه‌ڵات هه‌ڵات شیر ده‌هات. له‌شی كوڵكنی برایه‌كه‌ی‌، ده‌نگی دایكی، هه‌مووی‌ ئه‌وانه‌ پڕ له‌ كه‌یف و لاواندنه‌وه‌ بوون. كۆخته‌ دارینه‌كه‌ی‌ پێشووی‌ وه‌بیر هاته‌وه‌، ئه‌و گاڵتۆكانه‌ی‌ له‌ ناو باخچه‌ سه‌وزه‌كه‌دا له‌ گه‌ڵ برایه‌كه‌یدا‌ ده‌یكردن. قه‌پاڵی له‌ گوێ‌ قوته‌كانی ده‌گرت، تخێڵ ده‌بوون، هه‌ڵده‌ستانه‌وه‌، هه‌ڵده‌هاتن و به‌ دوای‌ ئه‌ویشدا هاویاریه‌كی تری‌ دۆزیه‌وه‌ كه‌ كوڕی‌ خاوه‌نه‌كه‌ی‌ بوو. له‌ ناو باغدا ره‌پێی ده‌نا، پێی ده‌وه‌ڕی‌، له‌ داوێنی رۆ ده‌هات. به‌ تایبه‌ت لاواندنه‌وه‌كانی خاوه‌نه‌كه‌ی‌ بیر هاتنه‌وه‌،ئه‌و كڵۆ قه‌ندانه‌ی‌ له‌ ده‌ستی فڕاندبوون قه‌ت فه‌رامۆشی نه‌ده‌كردن، به‌ڵام كوڕی‌ خاوه‌نه‌كه‌ی‌ پتر خۆش ده‌ویست، چونكوو هاوگه‌مه‌ی‌ بوو و قه‌تیش ئازاری‌ نه‌ده‌دا. پاش ماوه‌یه‌ك له‌ پڕ دایك و برایه‌كه‌ی‌ لێ ون بوون، ته‌نیا خاوه‌نه‌كه‌ی‌ و هاوسه‌ر و كوڕی‌ خاوه‌نه‌كه‌ی‌ و خزمه‌تكارێكی پیر مابوونه‌وه‌. بۆنی هه‌ر كامیانی له‌ دووره‌وه‌ لێك هه‌ڵده‌هاوارد. كاتی شێو و فراوێن به‌ ده‌وری‌ مێزه‌كه‌ دا ده‌خولایه‌وه‌ و بۆنی به‌ خواردنه‌كانه‌وه‌ ده‌كرد، وه‌هه‌بوو هاوسه‌ری‌ خاوه‌نه‌كه‌ی‌ بێ ره‌زامه‌ندی‌ سه‌رداری‌ پاروه‌ خۆشه‌یه‌كی لاوانه‌وه‌ی‌ به‌ زاریه‌وه‌ ده‌كرد. ئینجا پیره‌ خزمه‌تكار ده‌هات و بانگی ده‌كرد : ( پات … پات …) و خواردنه‌كه‌ی‌ بۆ ده‌كرده‌ ناو له‌گه‌نی تایبه‌تی كن كۆخته‌ دارینه‌كه‌یه‌وه‌.

        هۆی‌ چاره‌ڕه‌شی پات له‌ مه‌ست بوونیه‌وه‌ بوو، چونكوو خاوه‌نه‌كه‌ی‌ مه‌ودای‌ نه‌ده‌دا پات له‌ ماڵ ده‌ركه‌وێت و وه‌دوای‌ دێڵه‌سه‌گان بكه‌وێت. به‌ رێكه‌وت رۆژێكی وه‌رزی‌ پاییز خاوه‌نه‌كه‌ی‌ له‌ گه‌ڵ دوو كه‌سی تر دا كه‌ پات ده‌یناسین و پێشتر هامشۆیان كردبوو، سواری‌ ترومبێل بوون و بانگی پاتیان كرد و له‌ ترومبێله‌كه‌دا له‌ ته‌نیشت خۆیان دایانیشاند.پات زۆر جاری‌ تر له‌ گه‌ڵ خاوه‌نه‌كه‌یدا به‌ سواری‌ ترومبێل سه‌فه‌ری‌ كردبوو، به‌ڵام له‌و رۆژه‌ دا مه‌ست بوو و هه‌وایه‌كی تری‌ له‌ كه‌لله‌ دابوو. دوای‌ چه‌ند سه‌عات رێگا پێوان له‌م گۆڕه‌پانه‌ دابه‌زین. خاوه‌نه‌كه‌ی‌ له‌ گه‌ڵ دوو كه‌سه‌كه‌ی‌ تر دا به‌و كۆڵانه‌ی‌ لای‌ كۆشكه‌كه‌ دا رۆیشتن، به‌ڵام به‌ رێكه‌وت بۆنی دێڵه‌ سه‌گێك، ئه‌و بۆنه‌ تایبه‌تیه‌ی‌ پات له‌ دوای‌ وێڵ بوو، هه‌ر شێتی كرد. پێ به‌ پێ به‌ دوای‌ بۆنه‌كه‌ دا رۆیشت و له‌ ئه‌نجامدا له‌ رێگای‌ ده‌رواوێكه‌وه‌ سه‌ری‌ به‌ باغێك داكرد. سه‌روبه‌ندی‌ ئێواره‌ دوو كه‌ڕه‌ت گوێی له‌ ده‌نگی خاوه‌نه‌كه‌ی‌ بوو كه‌ ده‌یگوت : ( پات … پات …) ، ئایا به‌ راستی ده‌نگی خاوه‌نه‌كه‌ی‌ بوو یان گوێی ده‌زرینگانه‌وه‌ ؟

        ئه‌گه‌ر چی ده‌نگی خاوه‌نه‌كه‌ی‌ شوێنێكی كاریگه‌ری‌ له‌ سه‌ر داده‌نا، چونكوو هه‌موو ئه‌و په‌یمان و گرێبه‌ستانه‌ی‌ به‌ ئه‌ركی سه‌ر شانی خۆی‌ ده‌زانین، وه‌بیری‌ ده‌هاتنه‌وه‌، به‌ڵام له‌ گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا هێزێكی به‌ هێزتر له‌ هێزی‌ دونیای‌ ده‌ره‌وه‌، هانی ده‌دا‌ لای‌ سه‌گه‌ مێیه‌كه‌ بێت. به‌ شێوه‌یه‌ك كه‌ وای‌ ده‌نواند گوێی له‌ ئاست ده‌نگه‌كانی دونیای‌ ده‌ره‌وه‌ كه‌ڕ و كپ بوون.هه‌ستێكی به‌ تینی تێدا وروژابوو و بۆنی سه‌گه‌ مێیه‌كه‌ به‌ راده‌یه‌ك توند و به‌ تین بوو له‌ گێژه‌وه‌ی‌ دێنا.

        هیچ یه‌ك له‌ ماسوولكه‌كانی، هیچ كوێه‌كی جه‌سته‌ و هه‌ستی له‌ ژێر چاوه‌دێری‌ خۆیدا نه‌مابوو، به‌ شێوه‌یه‌ك كه‌ بێ ده‌سه‌ڵات كه‌وتبوو. به‌ڵام چی وای‌ نه‌خایاند كه‌ به‌ دار و تێڵا هه‌ڵیان كرده‌ سه‌ر‌ و له‌ كه‌لێنه‌ ئاوه‌كه‌وه‌ ده‌ریانپه‌ڕانده‌وه‌.

        پات گێژ و وڕ و ماندوو، به‌ڵام سووك و ئاسووده‌، هه‌ر كه‌ وه‌خۆی‌ هاته‌وه‌، له‌ پێسه‌ر خاوه‌نه‌كه‌ی‌ چوو. له‌ چه‌ند لاكۆڵانێكدا نه‌رمه‌ بۆنێكی خۆشی لێ جێ مابوو، هه‌موویانی به‌ سه‌ر كردنه‌وه‌ و پێ به‌ پێ به‌ نیشانه‌ی‌ گرتن، تا كه‌لاوه‌كه‌ی‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ ئاواییش چوو، دووباره‌ گه‌ڕایه‌وه‌، چونكوو پات بۆی‌ ده‌ركه‌وت كه‌ خاوه‌نه‌كه‌ی‌ به‌ره‌و مه‌یدان چۆته‌وه‌، به‌ڵام له‌ وێنده‌رێ‌ ئه‌و سووكه‌ بۆنه‌شی له‌ كۆی‌ بۆنه‌كانی تردا ون ده‌بوو. تۆ بڵێی خاوه‌نه‌كه‌ی‌ رۆیشتبێت و ئه‌وی‌ جێ هێشتبێت ؟ هه‌ستی به‌ ترس و دڵه‌ڕاوكه‌یه‌كی زۆر كرد. ئاخر پات چۆن ده‌یتوانی بێ خاوه‌ن ! بێ خوایه‌كه‌ی‌ ژیان به‌ سه‌ر به‌رێت ؟ چونكوو خاوه‌نه‌كه‌ی‌ بۆ ئه‌و له‌ راده‌ی‌ خوایه‌ك دابوو، به‌و حاڵه‌ش هه‌ر دڵنیا بوو كه‌ خاوه‌نه‌كه‌ی‌ به‌ دوای‌ دا دێته‌وه‌. به‌ ترسه‌وه‌ به‌ چه‌ند جاده‌یه‌كدا رایكرد. خۆ ماندووكردنێكی به‌ خۆڕایی بوو.

        له‌ ئه‌نجامدا شه‌وه‌كه‌ی‌، هیلاك و ماندوو بۆ گۆڕه‌پان گه‌ڕایه‌وه‌. هیچ ئه‌سه‌رێك له‌ خاوه‌نه‌كه‌ی‌ نه‌مابوو، چه‌ند ده‌ورێكی تری‌ به‌ ئاواییدا لێ دا، سه‌رئه‌نجام چۆوه‌ زاركی ئه‌و كه‌لێنه‌ ئاوه‌ی‌ سه‌گه‌ مێیه‌كه‌ی‌ لێ بوو، به‌ڵام ئه‌وێشیان به‌ ویشكه‌ كه‌ڵه‌ك هه‌ڵچنیبوو. پات به‌ هیوای‌ چوونه‌وه‌ ناو باغه‌كه‌ ئه‌وپه‌ڕی‌ له‌ خۆبوردوویی له‌ خۆی نواند و به‌ چنگان كه‌وته‌ كۆڵین و هه‌ڵكه‌ندنی هه‌رده‌كه‌، به‌ڵام به‌ خۆڕایی بوو. دوای‌ ئه‌وه‌ی‌ كه‌ هیچ هیوایه‌كی نه‌ما، له‌ هه‌مان شوێن خه‌ونووچكه‌ بردییه‌وه‌.

        له‌ نیوه‌‌ شه‌و دا پات له‌ ده‌نگی ناڵه‌ی‌ خۆی‌ راپه‌ڕی‌. به‌ ترسه‌وه‌ هه‌ستا. به‌ چه‌ند كۆڵانێكدا گه‌ڕا. ئینجا هه‌ستی به‌ برسیایه‌تیه‌كی زۆر كرد.كه بۆ مه‌یدان ‌ هاته‌وه‌ بۆنی خۆراكه‌ جۆراوجۆره‌كانی به‌ به‌ر كه‌پۆ دا هاتن: بۆنی گۆشتی شه‌وی‌، بۆنی ماست و نانی تازه‌، هه‌مووی‌ ئه‌وانه‌ لێك درابوو. له‌ هه‌مان كاتیشدا هه‌ستی به‌ تاوانباری‌ خۆی‌ ده‌كرد كه‌ هاتووه‌ته‌ ناو مڵكی كه‌سانێكی تره‌وه‌. له‌مه‌ودوا ده‌بوو له‌ كه‌سانێك كه‌ وه‌ك خاوه‌نه‌كه‌ی‌ بوون ده‌رۆزی‌ بكات، ئه‌ویش ئه‌گه‌ر ره‌قیبێكی تری‌ لێ په‌یدا نه‌بێت و راوی‌ نه‌نێت، ورده‌ ورده‌ خاوه‌نایه‌تی گۆڕه‌پان به‌ ده‌ست خۆیه‌وه‌ بگرێت و به‌ڵكوو یه‌كێ له‌و که‌سانه‌ی خۆراکیان به‌ ده‌سته‌‌،چاوه‌دێریه‌کی‌ بكات.

        به‌ ترس و له‌رز و پارێزه‌وه‌ بۆ پێش ده‌رگای‌ نانه‌واخانه‌كه‌ چوو كه‌ هه‌ر وا تاوێك بوو كرابۆوه‌ و بۆنی توندی‌ هه‌ویری‌ برژاو ئه‌و ناوه‌ی‌ داگرتبوو. نه‌فه‌رێك كه‌ نانی به‌ ئامێزه‌وه‌ بوو بانگی كرد: ( وه‌ره‌ … وه‌ره‌ !..) .  ئه‌و ده‌نگه‌ی‌ چه‌ند به‌ لاوه‌ غه‌ریب بوو !‌ له‌تكه‌ نانێكی گه‌رمی بۆ هاویشت. پات دوای‌ بڕێ‌ دڕدۆنگی، نانه‌كه‌ی‌ خوارد و كلكه‌ سووته‌ی‌ بۆ كرد. كابرا، نانه‌كه‌ی‌ له‌ سه‌ر سه‌كۆی‌ دووكانه‌كه‌ دانا، به‌ ترس و پارێزه‌وه‌ ده‌ستی به‌ سه‌ری‌ پات داهێنا. ئینجا به‌ هه‌ر دوو ده‌ستی قه‌لاده‌كه‌ی‌ له‌ ستۆی‌ كرده‌وه‌. ئای‌ كه‌ پێی خۆش بوو ! وه‌كوو بڵێی هه‌موو ئه‌سپارده‌كان، ئه‌رك و لێپرسراویه‌كانیان له‌ ستۆی‌ کردبێته‌وه‌. به‌ڵام بۆ دووهه‌م جار كه‌ كلكه‌سووته‌ی‌ كرد و له‌ خاوه‌ن دوكان نزیك كه‌وته‌وه، شه‌پێكی توندی‌ وه‌خالیگه‌ی‌ كه‌وت و به‌ قرووسكه‌ قرووسك دوور كه‌وته‌وه‌. خاوه‌ن دوكان چوو له‌ سه‌ر لێواری‌ جۆگه‌ ئاوه‌كه‌ ده‌ستی جوان كڕاندن. هێشتا قه‌لاده‌كه‌ی‌ ده‌ناسییه‌وه كه‌ به‌ ده‌رگای‌ دوكانه‌كه‌ هه‌ڵواسرابوو ‌ .

        پات له‌و رۆژه‌وه‌، بێجگه‌ له‌ شه‌ق، له‌ خڕكه‌ به‌رد و تێهه‌ڵدان زیاتر هیچ شتێكی تری‌ له‌و خه‌ڵكه‌ پێ نه‌بڕابوو. وه‌كوو بڵێی هه‌موو دوژمنی خوێنی بوون و به‌ ئازاردانی كه‌یف خۆش ده‌بوون ! پات وایده‌زانی كه‌ چووه‌ته‌ ناو دونیایه‌كی تازه‌وه‌ كه‌ نه‌ ئه‌و دنیایه‌ی‌ به‌ هی خۆی‌ ده‌زانی و نه‌ كه‌س هه‌ستی به‌ هه‌ست و ویسته‌كانی ئه‌و ده‌كرد. وێڕای‌ لێهاڵاوه‌كه‌ی‌ سه‌ر كۆڵان، به‌ ده‌سته‌و راسته‌وه‌ شوێنێكی كۆڵیبوو كه‌ خشت و خۆڵ و زبیلیان لێ ده‌ڕشت و له‌ ناویدا هه‌ندێ‌ پاروه‌ خۆشه‌ی‌ وه‌كوو ئێسقان، چه‌وری‌، پێست، سه‌ره‌ ماسی و زۆر خۆراكی تر كه‌ ئه‌و بۆی‌ لێك هه‌ڵنه‌ده‌هاوێردران، ده‌دوزرانه‌وه‌. پاشماوه‌ی‌ رۆژی‌ له‌ به‌ر ده‌رگای‌ قه‌سابخانه‌ و نانه‌واخانه‌ ده‌گوزه‌راند و چاوی‌ له‌ ده‌ستی قه‌سابه‌وه‌ بوو، به‌ڵام له‌ كوته‌ به‌ تامه‌كان زیاتر تێهه‌ڵدانی ده‌خوارد و له‌ گه‌ڵ ئه‌و ژیانه‌ نوێیه‌یدا راهاتبوو. له‌ ژیانی رابردووی‌ ته‌نیا بڕێ‌ حاڵه‌تی شاراوه‌ و ون و هه‌ندێ‌ له‌ بۆنه‌كانی بۆ مابۆوه‌ و هه‌ر كاتێك كه‌ زۆر تاڵی لێ ده‌گوزه‌را، له‌و به‌هه‌شته‌ لێ ون بووه‌یدا شێوه‌ سوكناییه‌ك و رێچكه‌یه‌كی ده‌رباز بوونی ده‌دۆزییه‌وه‌ و بێ ئیختیار بیره‌وه‌ریه‌كانی ئه‌و ده‌می به‌ به‌رچاو داده‌هاتنه‌وه‌.

       ته‌نیا شتێك كه‌ زیاتر له‌ هه‌موویان پاتی ئازار ده‌دا، نه‌لاواندنه‌وه‌ی‌ بوو. وه‌كوو منداڵێك ده‌چوو كه‌ به‌س چه‌په‌ڵۆكی پێدادرابێت و جنێوی‌ پێدرابێت، به‌ڵام هه‌ستی ناسكی هه‌ر به‌ ناسكی مابێت. به‌ تایبه‌ت له‌و ژیانه‌ پڕ له‌ ده‌رد و ژان و نوێیه‌یدا زیاتر له‌ رابردوو پێویستی به‌ لاواندنه‌وه‌ بوو. چاوه‌كانی سواڵی ئه‌و ویسته‌یان ده‌كرد و ئاماده‌ بوو له‌ پێناو كه‌سێكدا كه‌ بیلاوێنێته‌وه‌ یان ده‌ستی به‌ سه‌ری‌ دابێنێت، گیانی خۆی‌ به‌ فیدا بكات. ئه‌و پێویستی به‌وه‌ بوو كه‌ خۆشه‌ویستی خۆی‌ بۆ كه‌سێك ده‌رببڕێت، له‌ خۆبوردوویی بۆ بنوێنێت، هه‌ستی دڵسۆزی‌ و ئه‌مه‌گناسی هه‌مبه‌ر به‌ كه‌سێك پیشان بدات، به‌ڵام وادیاربوو كه‌ هیچ كه‌س پێویستی به‌ ده‌ربڕینی هه‌ستی ئه‌و نه‌بوو. كه‌س باڵی به‌ سه‌رنه‌ده‌كێشا و له‌ هه‌ر چاوێكی ده‌ڕوانی له‌ رق و بێزاری‌ واتر شتێكی تری‌ تێدا نه‌ده‌خوێنده‌وه ‌و هه‌ر كارێك كه‌ بۆ راكێشانی سه‌رنجی مرۆڤه‌كان ده‌یكرد ، ده‌تگوت رق و تووڕه‌ییان پتر ده‌هارووژێنێ.

        له‌ هه‌مان حاڵدا كه‌ پات له‌ ده‌رواوه‌كه‌دا وه‌نه‌وزی‌ ده‌دا، وه‌كوو خه‌ونی ناخۆش ببینێ، چه‌ند جارێكی ناڵاند و راپه‌ڕی‌. له‌و كاته‌ دا هه‌ستی به‌ برسیایه‌تیه‌كی به‌ تین كرد. بۆنی كه‌بابی ده‌هات. برسیایه‌تیه‌كی بێ به‌زه‌یی ته‌واوی‌ جه‌سته‌ی‌ رێك ده‌گوشی، به‌ شێوه‌یه‌ك كه‌ ئێش و ئۆفه‌كانی تری‌ له‌ بیر چوونه‌وه‌. به‌ دژواری‌ هه‌ستا و به‌ پارێزه‌وه‌ به‌ره‌و گۆڕه‌پان وه‌رێ‌ كه‌وت.

        له‌و كاته‌ دا ترومبێلێك به‌ فڕ و هوڕ و ته‌پ و تۆز‌، خۆی‌ به‌ مه‌یدانی وه‌رامین داكرد. پیاوێك له‌ ترومبێله‌كه‌ دابه‌زی‌، بۆ لای‌ پات چوو، ده‌ستێكی به‌ سه‌ری‌ به‌شدار داهێنا. ئه‌و پیاوه‌ خاوه‌نی ئه‌و نه‌بوو. پات به‌ سه‌هوو نه‌چووبوو. چونكوو ئه‌و خاوه‌نه‌كه‌ی‌ خۆی‌ به‌ بۆن كردن ده‌ناسییه‌وه‌. به‌ڵام چۆن بوو كه‌سێك هه‌ڵكه‌وت بیلاوێنێته‌وه‌ ؟  پات كلكه‌ سووته‌ی‌ بۆ كرد و به‌ گومانه‌وه‌ له‌و پیاوه‌ی‌ روانی. ئایا به‌ سه‌هوو نه‌چووبوو ؟ به‌ڵام خۆ ئیتر قه‌لاده‌ی‌ له‌ ستۆ دانه‌بوو به‌و مه‌به‌سته‌ بیلاوێننه‌وه‌. هه‌ر ئه‌و پیاوه‌ گه‌ڕایه‌وه‌ و هه‌میسان ده‌ستی به‌ سه‌ری‌ داهێنایه‌وه‌. پات پتر وه‌گومان كه‌وت و وه‌دوای‌ كه‌وت. چونكوو ئه‌و پیاوه‌ بۆ ژوورێك چوو كه‌ ئه‌و باش شاره‌زای‌ ئه‌و شوێنه‌ بوو و بۆنی خواردنه‌كانیش له‌و ژووره‌ ده‌هاته‌ ده‌ره‌وه‌. له‌ سه‌ر كورسی په‌نا دیواره‌كه‌ دانیشت. نانی گه‌رم، ماست، هێلكه‌ و خواردنی تریان بۆ هێنا. ئه‌و پیاوه‌ ماستی له‌ پاروه‌ نانان هه‌ڵده‌سوو و بۆی‌ ده‌هاویشت. پات له‌ سه‌ره‌تادا به‌ په‌له‌، ئینجا ئارامتر، پاروه‌ نانه‌كانی ده‌خوارد و چاوه‌ كاڵه‌ داماوه‌كانی به‌ رێزه‌وه‌ له‌ روخساری‌ كابراوه‌ بڕیبوو و كلكه‌ سووته‌ی بۆ ده‌كرد. ئایا به‌ خه‌به‌ر بوو یان له‌ خه‌وی دابوو ؟ پات ژه‌مێكی تێر و پڕی‌ خوارد، بێ ئه‌وه‌ی‌ كه‌ به‌ تێهه‌ڵدان كۆتایی بێت. تۆ بڵێی خاوه‌نێكی تازه‌ی‌ دۆزیبێته‌وه‌ ؟ له‌ گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا كه‌ زۆر گه‌رما بوو، پیاوه‌كه‌ هه‌ستا. چوو بۆ ناو كۆڵانه‌ گۆرینی لای‌ بورجه‌كه‌وه‌، له‌ وێدا هه‌ڵوێسته‌یه‌كی كرد، ئینجا به‌ لاكۆڵانه‌ لێهاڵاوه‌كاندا رۆیشت. پاتیش به‌ دوایدا، تا ئه‌وه‌ی‌ كه‌ له‌ ئاوایی ده‌رچوو. رۆیشته‌ ناو ئه‌و كه‌لاوه‌ گۆرینه‌ی‌ كه‌ چه‌ند لادیوارێكی به‌ ساغی مابوو و خاوه‌نه‌كه‌شی هه‌ر بۆ ئه‌و شوێنه‌ چووبوو. وێده‌چێ ئه‌و جۆره‌ كه‌سانه‌ش به‌ دوای‌ بۆنی مێیینه‌ی‌ خۆیانه‌وه‌ بن ؟ پات له‌ سێبه‌ری‌ دیواره‌كه‌ چاوه‌ڕوانی كرد، ئینجا له‌ رێگایه‌كی تره‌وه‌ بۆ مه‌یدان گه‌ڕانه‌وه‌. ئه‌و پیاوه‌ هه‌میسان ده‌ستی به‌ سه‌ری‌ پات دا هێنایه‌وه‌ و دوای‌ بڕێ‌ گه‌ڕان و سووڕان به‌ ده‌وری‌ گۆڕپاندا، سواری‌ یه‌كێك له‌و ترومبێلانه‌ بوو كه‌ پات زۆر باش ده‌یناسی. پات له‌ خۆی‌ رانه‌دی سه‌ركه‌وێت، له‌ په‌نای‌ ترومبێله‌كه‌ هه‌ڵتووته‌كابوو سه‌یری‌ ده‌كرد.

        له‌ پڕ ترومبێله‌كه‌ به‌ ناو تۆز و غوماردا وه‌رێ‌ كه‌وت. پاتیش بێ دواكه‌وتن، به‌ دوای‌ ترومبێله‌ كه‌دا‌ غاری‌ دا. نا، ئه‌و كه‌ڕه‌ته‌ی‌ ئیتر نه‌یده‌ویست ئه‌و پیاوه‌ له‌ ده‌س خۆی‌ بكاته‌وه‌. ده‌هانكا و له‌ گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا كه‌ هه‌ستی به‌ ئازارێكی به‌ ئێش له‌ جه‌سته‌یدا ده‌كرد، به‌و په‌ڕی‌ هێز و وزه‌‌وه‌ به‌ دوای‌ ترومبێله‌كه‌دا غاری‌ ده‌دا و به‌ پڕتاو هه‌ڵده‌هات. ترومبێل له‌ ئاوایی دوور كه‌وته‌وه‌ و رێگای‌ بیابانی گرته‌ به‌ر‌. پات دوو- سێ جار خۆی‌ گه‌یانده‌وه‌ ترومبێله‌كه‌ و هه‌میسان به‌جێ مایه‌وه‌. ته‌واوی‌ تاقه‌ت و توانای‌ خۆی‌ وه‌كۆ كردبوو و هیوابڕاو هه‌ر هه‌ڵده‌هات. به‌ڵام ترومبێله‌كه‌ توندتر ده‌ڕۆیی.پات به‌ سه‌هوو چووبوو. وێڕای‌ ئه‌وه‌ی‌ كه‌ تازه‌ ترومبێله‌كه‌ی‌ له‌ ده‌س دابوو، هێز و تواناشی لێ بڕابوو. دڵی له‌ بووره‌وه‌ هات و یه‌ك كه‌ڕه‌ت هه‌ستی به‌وه‌ كرد كه‌ ئه‌ندامه‌كانی جه‌سته‌ی‌ له‌ ژێر چاوه‌دێری‌ خۆیدا نه‌ماون و له‌وه‌ زیاتر ده‌رناڕوات. هه‌موو خۆهیلاك كردنه‌كه‌ی‌ به‌ خۆڕایی   بوو. ته‌نانه‌ت نه‌یده‌زانی بۆ رایكردووه‌، نه‌یده‌زانی بۆ كوێ‌ ده‌چێت، نه‌ رێگای‌ گه‌ڕانه‌وه‌ی‌ ده‌زانی و نه‌ رێگای‌ چوونه‌ پێش.

        راوه‌ستا، ده‌هانكا، زمانی ده‌ركێشابوو، چاوی‌ له‌ ره‌شه‌وه‌ ده‌هاتن. ئه‌ستۆ له‌ سه‌ر شان، به‌ دژواری‌ له‌ جاده‌كه‌ لای‌ دا و چوو بۆ ناو جۆگه‌ ئاوێكی ته‌نیشت سه‌وزه‌زارێكه‌وه‌. زگی هاویشته‌ سه‌ر ورده‌ خیزه‌ گه‌رم و شه‌داره‌كه‌ی‌ ناو جۆئاوه‌كه‌، به‌ خه‌یاڵی خۆی‌ كه‌ پێی وابوو ئیتر به‌ سه‌هوو ناچێته‌وه‌، بۆی‌ ده‌ركه‌وت كه‌ ئیدی‌ جووڵه‌ی‌ بۆ ناكرێت. سه‌ری‌ له‌ خوله‌وه‌ ده‌هات. هه‌ست و هۆشی نه‌مابوو، دامركابوو . ئێشێكی به‌ ئێشی له‌ ناو زگدا هه‌ست پێده‌كرد و له‌ چاوه‌كانیدا رۆشنایه‌كی ترسێنه‌ر ده‌دره‌وشایه‌وه‌. له‌ گه‌رمه‌ی‌ نۆبه‌تێ و په‌له‌كوته‌دا، ده‌ست و قاچه‌كانی هێدی‌ هێدی‌ بێ هه‌ست ده‌بوون. جواناوێكی سارد ته‌واوی‌ جه‌سته‌ی‌ داگرت، شێوه‌ فێنكایه‌تیه‌كی سازگار و سازێنه‌ر بوو…

        سه‌روبه‌ندی‌ ئێواره‌ سێ قاڵاوی‌ برسی به‌ سه‌ر سه‌ری پاتدا که‌وتنه‌ چه‌رخ لێدان، ئاخر له‌ دووره‌وه‌ بۆنی پاتیان كردبوو. یه‌كێ له‌ قاڵاوه‌كان به‌ پارێز هات و له‌ ته‌نیشتیه‌وه‌ نیشت. به‌ چاوی کڕیار سه‌یرێکی کرد وكه‌ بۆی‌ ده‌ركه‌وت هێشتا نه‌تۆپیوه‌ ، هه‌ڵفڕیه‌وه‌ .

        ئه‌و سێ قاڵاوه‌ سه‌وداسه‌ری دوو چاوه‌ كاڵه‌كانی پات هاتبوون .

نووسینی  :  سادق هیدایه‌ت

وه‌رگێڕانی له‌ فارسییه‌وه‌ بۆ كوردی‌ : هێرش بێتووشی

سه‌رده‌شت – (16/3/1386) ی‌ هه‌تاوی‌ 

لەبارەی هێرش بێتووشی

ناوی ته‌واوم (ساڵح ساڵح زاده‌) ناسراو به‌ (هێرش بێتووشی) له‌دایکبووی رۆژی نۆهه‌می مانگی رێبه‌ندانی ساڵی هه‌زار و سێسه‌د و چلی هه‌تاویم. ناوی باوکم عه‌لی حه‌مه‌ساڵح له‌ به‌ره‌بابی ...

سەیری ئەمەش بکە

مێژوو چییه‌؟

مێژوو چییه‌؟ ئه‌وانه‌ی به‌ رابردووی خۆیاندا نه‌چنه‌وه‌ ده‌بێ دووپاتی بکه‌نه‌وه‌. ((جۆرج سانتایانا)) مێژوو چه‌مکێکی له‌ …

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *